تجهیزات پزشکی خانگی مثل دماسنج، فشارسنج، گلوکومتر، نبولایزر و دستگاه های اکسیژن رسان، بخشی ثابت از زندگی بسیاری از خانواده ها شده اند. این وسایل اگر به درستی تمیز و ضدعفونی نشوند، خودشان به منبعی برای انتقال باکتری، ویروس و قارچ تبدیل می شوند. در این راهنما، روش صحیح ضدعفونی هرکدام از این تجهیزات را به صورت عملی توضیح می دهیم.
چرا ضدعفونی تجهیزات پزشکی خانگی اهمیت دارد؟
سطح تجهیزات پزشکی به طور مستقیم با پوست، خون، ترشحات بدن یا محیط مرطوب در تماس است. اگر بین هر بار استفاده، مراحل تمیزکاری و ضدعفونی رعایت نشود، عوامل بیماری زا روی سطح باقی می مانند و در استفاده بعدی وارد بدن می شوند. این موضوع به خصوص برای افراد دارای بیماری زمینه ای، سالمندان و کودکان خطرناک تر است.
ضدعفونی منظم باعث افزایش طول عمر دستگاه، کاهش خرابی و دقت بیشتر در نتایج اندازه گیری هم می شود. برای مثال، سنسور دماسنج دیجیتال اگر آلوده باشد، عدد دقیقی نشان نمی دهد.
اصول کلی ضدعفونی تجهیزات پزشکی در خانه
تفاوت تمیزکاری، گندزدایی و استریل کردن
تمیزکاری یعنی پاک کردن آلودگی های قابل دیدن با آب و شوینده. گندزدایی یعنی از بین بردن بیشتر میکروب ها با مواد شیمیایی یا الکل. استریل کردن هم بالاترین سطح پاکیزگی است که معمولاً در بیمارستان انجام می شود. در خانه معمولاً به ترکیب تمیزکاری و گندزدایی نیاز داریم.
مواد مناسب برای ضدعفونی خانگی
- الکل ایزوپروپیل ۷۰ درصد برای سطوح فلزی و پلاستیکی مقاوم
- محلول سفیدکننده خانگی (وایتکس) رقیق شده با آب برای سطوحی که تغییر رنگ نمی دهند
- دستمال های آماده ضدعفونی بر پایه الکل یا آمونیوم چهارظرفیتی
- آب گرم و مایع ظرفشویی ملایم برای شست وشوی اولیه قطعات جداشونده
توجه داشته باشید که هر دستگاه، دفترچه راهنمای مخصوص خودش را دارد و بهتر است قبل از هر کاری، بخش «Cleaning and Disinfection» دفترچه را مطالعه کنید.
ضدعفونی دماسنج دیجیتال و جیوه ای
دماسنج دیجیتال
بعد از هر بار استفاده، نوک دماسنج را با آب ولرم و صابون بشویید. سپس با پارچه تمیز خشک کنید. برای گندزدایی، نوک را به مدت ۳۰ ثانیه در الکل ۷۰ درصد قرار دهید یا با پد الکلی کاملاً پاک کنید. اجازه دهید خودش خشک شود و از خشک کردن با دستمال زبر خودداری کنید.
دماسنج جیوه ای
دماسنج جیوه ای به دلیل خطر شکستن و نشت جیوه کمتر توصیه می شود، اما اگر از آن استفاده می کنید، آن را با پد الکلی تمیز کنید و هرگز در آب داغ قرار ندهید. در صورت شکستن، از دستمال مرطوب برای جمع آوری ذرات استفاده کنید و فضا را تهویه کنید.
ضدعفونی فشارسنج خانگی
فشارسنج های دیجیتالی بازویی، متداول ترین نوع در خانه هستند. کاف آن ها با پوست تماس مستقیم دارد و باید مرتب تمیز شود.
تمیز کردن کاف
اگر روکش کاف قابل جدا شدن است، آن را با آب ولرم و شوینده ملایم بشویید و در هوای آزاد خشک کنید. از ماشین لباسشویی استفاده نکنید. برای ضدعفونی، روکش بیرونی کاف را با پارچه آغشته به الکل ۷۰ درصد پاک کنید.
تمیز کردن بدنه دستگاه
بدنه فشارسنج را با دستمال نرم و کمی مرطوب تمیز کنید. از اسپری مستقیم مایعات روی دستگاه خودداری کنید. ورودی هوا، لوله ها و اتصالات را بررسی کنید تا گردوغبار نداشته باشند.
ضدعفونی گلوکومتر و نوارهای تست
گلوکومتر با خون تماس دارد، بنابراین ضدعفونی آن اهمیت بالایی دارد.
- قبل و بعد از هر بار استفاده، دست ها و سنسور دستگاه را با پد الکلی تمیز کنید.
- از سوزن یا لانست مشترک با دیگران استفاده نکنید و هر بار لانست را عوض کنید.
- نوارهای تست را در ظرف دربسته و دور از رطوبت نگهداری کنید و به تاریخ انقضا دقت کنید.
- اگر خون روی بدنه دستگاه ریخت، بلافاصله با دستمال آغشته به الکل ۷۰ درصد پاک کنید.
ضدعفونی نبولایزر یا دستگاه بخور سرد دارویی
نبولایزر دارو را به ذرات ریز تبدیل می کند و مستقیماً وارد ریه می کند. اگر لوله ها، ماسک و محفظه داروی آن آلوده باشد، عفونت ریوی ایجاد می شود.
شست وشوی روزانه
بعد از هر بار استفاده، ماسک، لوله و محفظه دارو را با آب گرم و مایع ظرفشویی بشویید. سپس با آب تمیز آبکشی کنید و روی دستمال تمیز بگذارید تا خشک شود.
ضدعفونی هفتگی
قطعات جداشونده را به مدت ۲۰ دقیقه در محلول سفیدکننده رقیق شده (یک قاشق غذاخوری وایتکس در نیم لیتر آب) قرار دهید. سپس با آب جوشیده سرد شده آبکشی کنید. لوله های بلند و شلنگ ها معمولاً نیاز به ضدعفونی عمیق ندارند، اما باید هوا در آن ها جریان داشته باشد تا خشک شوند.
ضدعفونی دستگاه اکسیژن و سی پپ
این دستگاه ها برای بیماران تنفسی استفاده می شوند و رطوبت، محیط مناسبی برای رشد باکتری و قارچ فراهم می کنند.
- مرطوب کننده دستگاه را هر روز با آب تازه پر کنید و هفته ای یک بار با محلول سرکه و آب یا وایتکس رقیق ضدعفونی کنید.
- فیلترهای ورودی هوا را طبق دفترچه راهنما، معمولاً هر دو هفته یک بار تعویض یا شست وشو دهید.
- لوله ها و ماسک دستگاه سی پپ باید روزانه با آب گرم و صابون شسته شوند و هفته ای یک بار با محلول ضدعفونی کننده ملایم تمیز شوند.
- بدنه دستگاه را با پارچه خشک یا کمی مرطوب گردگیری کنید.
ضدعفونی ساکشن خانگی
مخزن ساکشن باید هر روز خالی و شسته شود. برای ضدعفونی مخزن شیشه ای یا پلاستیکی، آن را با محلول وایتکس رقیق پر کنید و ۳۰ دقیقه بگذارید بماند. سپس با آب تمیز آبکشی کنید. لوله های یک بار مصرف را طبق توصیه شرکت سازنده تعویض کنید و لوله های قابل استفاده مجدد را با آب داغ و شوینده بشویید.
نکات ایمنی مهم هنگام ضدعفونی
- قبل از ضدعفونی، دست های خود را با آب و صابون بشویید.
- الکل و وایتکس را در فضای با تهویه مناسب استفاده کنید.
- هرگز مواد ضدعفونی کننده را با هم ترکیب نکنید، به خصوص وایتکس با آمونیاک یا الکل.
- از سفیدکننده برای تجهیزات فلزی بدون پوشش محافظ استفاده نکنید، چون باعث خوردگی می شود.
- قطعاتی که با بدن تماس دارند را بعد از ضدعفونی، با آب جوشیده سرد شده آبکشی کنید.
- دستگاه ها را قبل از ضدعفونی از برق بکشید و اجازه دهید کاملاً خشک شوند.
برنامه زمانی پیشنهادی برای ضدعفونی
| تجهیزات | تمیزکاری | ضدعفونی |
|---|---|---|
| دماسنج دیجیتال | بعد از هر استفاده | روزانه با الکل |
| فشارسنج | هفتگی | هفتگی با الکل |
| گلوکومتر | بعد از هر استفاده | بعد از هر استفاده با پد الکلی |
| نبولایزر | بعد از هر استفاده | هفتگی با وایتکس رقیق |
| سی پپ و اکسیژن | روزانه | هفتگی |
| ساکشن خانگی | روزانه | هفتگی |
اشتباهات رایج در ضدعفونی تجهیزات پزشکی
استفاده از مواد نامناسب
برخی افراد از الکل صنعتی، استون یا شوینده های قوید آشپزخانه برای تجهیزات پزشکی استفاده می کنند که به پوشش سنسورها و بدنه آسیب می زند. همیشه موادی را انتخاب کنید که شرکت سازنده پیشنهاد کرده است.
خیس نکردن قطعات الکترونیکی
غوطه ور کردن کامل برخی تجهیزات در آب، به مدار داخلی آسیب می رساند. فقط قسمت هایی را بشویید که دفترچه راهنما مجاز دانسته است.
تعویض نکردن فیلترها و قطعات مصرفی
ضدعفونی جایگزین تعویض به موقع فیلتر، لوله یا لانست نیست. این قطعات طبق برنامه زمانی شرکت سازنده باید عوض شوند.
جمع بندی
ضدعفونی تجهیزات پزشکی خانگی، یک کار تخصصی اما ساده است. با رعایت چند اصل ساده، می توان از انتقال عفونت جلوگیری کرد و عمر دستگاه ها را افزایش داد. مهم ترین نکته این است که همیشه دفترچه راهنمای هر دستگاه را مطالعه کنید، مواد ضدعفونی مناسب انتخاب کنید و برنامه زمانی منظمی برای تمیزکاری داشته باشید.
اگر از دستگاهی برای بیمار مبتلا به بیماری عفونی استفاده می شود، دفعات ضدعفونی را افزایش دهید و در صورت شک، با پزشک یا نمایندگی شرکت سازنده مشورت کنید.