انتخاب وسیله کمکی مناسب برای راه رفتن، نقش مهمی در حفظ تعادل، کاهش فشار روی پاها و افزایش استقلال افراد دارد. در میان تجهیزات کمک حرکتی، عصای زیر بغل و عصای چهارپایه از پرکاربردترین گزینهها هستند؛ اما کاربرد و ویژگیهای آنها یکسان نیست. به همین دلیل بسیاری از افراد هنگام خرید یا استفاده با این سؤال روبهرو میشوند که عصای زیر بغل بهتر است یا عصای چهارپایه؟
پاسخ این سؤال به شرایط جسمی فرد، میزان آسیبدیدگی، توانایی حفظ تعادل، مدت استفاده و نظر پزشک یا فیزیوتراپیست بستگی دارد. عصای زیر بغل معمولاً برای افرادی استفاده میشود که باید وزن زیادی را از روی یک یا هر دو پا بردارند، در حالی که عصای چهارپایه بیشتر برای افزایش تعادل و ایجاد تکیهگاه هنگام راه رفتن کاربرد دارد. انتخاب نادرست یا تنظیم نامناسب هرکدام از این وسایل میتواند باعث فشار به دستها، شانهها، کمر یا حتی زمین خوردن شود.
عصای زیر بغل چیست؟
عصای زیر بغل یا Crutch وسیلهای کمک حرکتی است که بخشی از وزن بدن را از طریق دستها و دسته عصا تحمل میکند. این وسیله معمولاً از دو پایه بلند تشکیل شده و قسمت بالایی آن در نزدیکی زیر بغل قرار میگیرد. البته هنگام راه رفتن نباید وزن بدن روی زیر بغل وارد شود؛ زیرا این کار ممکن است به عصبها و رگهای این ناحیه فشار وارد کند.
عصای زیر بغل بیشتر برای افرادی مناسب است که به دلیل شکستگی، جراحی، آسیبدیدگی پا یا زانو و مشکلات موقت حرکتی، نمیتوانند وزن خود را بهطور کامل روی یک پا قرار دهند. این عصا در مدلهای آلومینیومی و استیل تولید میشود و معمولاً امکان تنظیم ارتفاع دارد.
استفاده صحیح از عصای زیر بغل نیازمند آموزش است. کاربر باید بتواند تعادل خود را حفظ کند، قدرت کافی در دستها و شانهها داشته باشد و روش صحیح حرکت دادن عصا را بداند. در غیر این صورت، وسیلهای که برای کمک طراحی شده است ممکن است خودش به دردسر تبدیل شود؛ چیزی شبیه کمکفنر خودرو، اما برای بدن انسان و با حساسیت بسیار بیشتر!
عصای چهارپایه چیست؟
عصای چهارپایه یا Quad Cane نوعی عصای کمک حرکتی است که در قسمت پایینی خود چهار نقطه تماس با زمین دارد. این طراحی باعث میشود سطح اتکای عصا نسبت به عصاهای معمولی بیشتر باشد و هنگام راه رفتن ثبات بالاتری ایجاد کند.
عصای چهارپایه برای سالمندان، افرادی که تعادل ضعیفی دارند، بیماران پس از سکته مغزی و کسانی که با ضعف عضلانی یا مشکلات حرکتی مواجه هستند، کاربرد دارد. این وسیله معمولاً برای برداشتن کامل وزن بدن از روی پا طراحی نشده است، بلکه بیشتر به حفظ تعادل و کاهش بخشی از فشار هنگام ایستادن و راه رفتن کمک میکند.
چهار پایه عصا باید هنگام استفاده کاملاً روی سطح زمین قرار بگیرد. به همین دلیل حرکت دادن آن نسبت به عصای ساده کمی متفاوت است و ممکن است برای بعضی افراد در ابتدا نیاز به تمرین داشته باشد. مدلهای چهارپایه در اندازهها و شکلهای مختلف تولید میشوند و برخی از آنها پایههای بزرگتر و برخی دیگر طراحی جمعوجورتری دارند.
تفاوت عصای زیر بغل و عصای چهارپایه از نظر کاربرد
مهمترین تفاوت این دو وسیله، میزان حمایتی است که از بدن ارائه میدهند. عصای زیر بغل برای زمانی مناسب است که فرد نمیتواند وزن زیادی روی یک پا یا هر دو پای خود وارد کند. در این شرایط، عصاها بخشی از وزن بدن را تحمل میکنند و امکان حرکت ایمنتر را فراهم میسازند.
عصای چهارپایه بیشتر برای افزایش تعادل استفاده میشود. این وسیله برای افرادی مناسب است که میتوانند روی پاهای خود بایستند، اما هنگام راه رفتن احساس بیثباتی دارند یا به یک تکیهگاه جانبی نیاز پیدا میکنند.
برای مثال، فردی که به تازگی عمل جراحی زانو انجام داده و پزشک اجازه وارد کردن وزن کامل روی پا را نداده است، ممکن است به عصای زیر بغل نیاز داشته باشد. در مقابل، سالمندی که توانایی راه رفتن دارد اما در هنگام چرخیدن یا برخاستن تعادل خود را از دست میدهد، ممکن است با عصای چهارپایه راحتتر حرکت کند.
مقایسه میزان تعادل و پایداری
عصای چهارپایه به دلیل داشتن چهار نقطه تماس با زمین، در حالت ایستاده پایداری مناسبی ایجاد میکند. این ویژگی برای افرادی که تعادل ضعیفی دارند بسیار مهم است. البته پایههای بزرگتر ممکن است حرکت عصا را در فضاهای باریک دشوار کنند و کاربر باید هنگام عبور از کنار موانع دقت بیشتری داشته باشد.
عصای زیر بغل نیز میتواند پشتیبانی خوبی ایجاد کند، اما استفاده از آن به هماهنگی حرکتی و قدرت بالاتنه نیاز دارد. کاربر باید بتواند وزن خود را بهدرستی بین دستها و پاها تقسیم کند. اگر عصاها بهطور همزمان و هماهنگ حرکت نکنند، احتمال لغزش یا زمین خوردن افزایش پیدا میکند.
در نتیجه، اگر مهمترین نیاز فرد افزایش ثبات در هنگام ایستادن و قدم برداشتن باشد، عصای چهارپایه گزینه مناسبتری است. اما اگر هدف، کاهش قابل توجه فشار از روی پا باشد، عصای زیر بغل کاربرد بیشتری خواهد داشت.
کدام وسیله برای سالمندان بهتر است؟
برای سالمندان، انتخاب عصا باید با توجه به قدرت عضلات، وضعیت تعادل، بینایی، هماهنگی حرکتی و محیط خانه انجام شود. عصای چهارپایه معمولاً برای سالمندانی که ضعف تعادل دارند، انتخاب مناسبی است؛ زیرا پایههای متعدد آن احتمال لغزش عصا را کاهش میدهد و تکیهگاه مطمئنتری فراهم میکند.
با این حال، عصای چهارپایه برای همه سالمندان بهترین گزینه نیست. اگر فرد در بلند کردن عصا مشکل داشته باشد یا نتواند آن را بهدرستی جلو ببرد، وزن و شکل پایهها ممکن است حرکت را دشوار کند. در چنین شرایطی، فیزیوتراپیست میتواند نوع مناسب وسیله و روش استفاده از آن را آموزش دهد.
عصای زیر بغل معمولاً برای سالمندانی انتخاب میشود که آسیبدیدگی پا دارند و باید فشار واردشده به اندام آسیبدیده را کاهش دهند. استفاده از این عصا بدون آموزش، مخصوصاً برای افراد کمتوان، ممکن است خستگی و فشار زیادی به مچ، آرنج و شانهها وارد کند.
تفاوت در راحتی و سهولت استفاده
عصای چهارپایه معمولاً روش استفاده سادهتری دارد و کاربر میتواند آن را کنار بدن قرار دهد و با تکیه بر پایهها چند قدم بردارد. با این حال، حرکت دادن آن باید با ریتم طبیعی راه رفتن هماهنگ باشد. اگر عصا بیش از حد جلو گذاشته شود یا پایهها کامل روی زمین قرار نگیرند، پایداری آن کاهش پیدا میکند.
عصای زیر بغل به آموزش بیشتری نیاز دارد. ارتفاع آن باید بهدرستی تنظیم شود و دستهها در موقعیتی قرار بگیرند که آرنج کمی خم باشد. فاصله قسمت بالایی عصا از زیر بغل نیز باید مناسب باشد تا فشار به بافتهای حساس این ناحیه وارد نشود.
راحتی دسته، جنس روکش، وزن عصا و قابلیت تنظیم ارتفاع نیز اهمیت زیادی دارد. عصایی که دسته خشک یا نامتناسب داشته باشد، در استفاده طولانیمدت باعث درد کف دست و مچ میشود.
کدام عصا برای دوران نقاهت مناسبتر است؟
در دوران نقاهت پس از شکستگی، جراحی یا آسیبدیدگی پا، انتخاب وسیله کمکی باید بر اساس میزان تحمل وزن اندام آسیبدیده انجام شود. اگر پزشک اجازه تحمل وزن کامل را نداده باشد، عصای زیر بغل معمولاً انتخاب مناسبتری است؛ زیرا امکان کاهش فشار روی پا را فراهم میکند.
با بهتر شدن وضعیت بیمار و افزایش توانایی راه رفتن، ممکن است استفاده از وسیلهای سادهتر مانند عصای چهارپایه توصیه شود. البته این تغییر باید با نظر پزشک یا فیزیوتراپیست انجام شود. کنار گذاشتن زودهنگام عصای زیر بغل یا استفاده از وسیلهای با حمایت کمتر، میتواند روند بهبودی را مختل کند.
نکات مهم هنگام خرید عصای زیر بغل یا چهارپایه
هنگام خرید عصای زیر بغل، به قابلیت تنظیم ارتفاع، کیفیت بدنه، استحکام پایهها، جنس دسته و سلامت لاستیکهای انتهایی توجه کنید. لاستیکها باید آج مناسب داشته باشند و روی سطح زمین بهخوبی اصطکاک ایجاد کنند.
در خرید عصای چهارپایه، اندازه و شکل پایهها اهمیت زیادی دارد. پایهها باید کاملاً همسطح باشند و هنگام قرار گرفتن روی زمین لق نزنند. همچنین باید بررسی شود که ابعاد عصا برای محیط خانه، راهروها و سرویس بهداشتی مناسب باشد.
وزن کاربر نیز باید در نظر گرفته شود. هر عصا ظرفیت تحمل وزن مشخصی دارد و استفاده از مدلی که برای وزن فرد مناسب نیست، میتواند به بدنه یا پایهها آسیب بزند. بهتر است محصول را از فروشگاه معتبر تهیه کنید تا امکان دریافت راهنمایی، گارانتی و قطعات یدکی وجود داشته باشد.
روش استفاده ایمن از عصا
قبل از استفاده، ارتفاع عصا را تنظیم کنید. دسته باید تقریباً در راستای مچ دست قرار بگیرد و آرنج هنگام گرفتن آن کمی خم باشد. کف هر دو پا و پایه عصا باید روی سطحی صاف و خشک قرار داشته باشد.
از راه رفتن روی سطوح خیس، فرشهای لغزنده و زمینهای ناهموار با سرعت زیاد خودداری کنید. کفش مناسب و بدون لغزش بپوشید و در صورت امکان، مسیر حرکت را از موانعی مانند سیم، فرش لیز و وسایل اضافی خالی کنید.
اگر هنگام استفاده از عصا دچار درد شانه، بیحسی دست، سرگیجه یا احساس ناپایداری شدید، استفاده را متوقف کرده و از متخصص کمک بگیرید. عصا باید به راه رفتن کمک کند، نه اینکه هر بار شما را وارد یک ماجراجویی غیرضروری کند!
نتیجهگیری؛ عصای زیر بغل بهتر است یا عصای چهارپایه؟
اگر فرد به دلیل آسیبدیدگی یا جراحی نمیتواند وزن خود را روی پا وارد کند، عصای زیر بغل معمولاً انتخاب مناسبتری است. این وسیله میتواند فشار واردشده به پا را کاهش دهد، اما استفاده صحیح از آن به قدرت بالاتنه و آموزش نیاز دارد.
اگر فرد توانایی ایستادن و راه رفتن دارد، اما برای حفظ تعادل به تکیهگاه بیشتری نیازمند است، عصای چهارپایه گزینه کاربردیتری خواهد بود. این عصا پایداری مناسبی ایجاد میکند و برای بسیاری از سالمندان و افراد دارای ضعف تعادل مناسب است.
در نهایت، انتخاب بین عصای زیر بغل و عصای چهارپایه باید بر اساس شرایط جسمی، میزان تحمل وزن، تعادل، قدرت دستها و نظر پزشک یا فیزیوتراپیست انجام شود. یک وسیله کمکی مناسب میتواند حرکت روزانه را آسانتر و ایمنتر کند؛ به شرطی که درست انتخاب، بهدرستی تنظیم و صحیح استفاده شود.